धर्म बदलल्यावर SC दर्जा संपणार? सुप्रीम कोर्टाचा मोठा निर्णय; जाणून घ्या सविस्तर माहिती

SC Status After Conversion: भारतीय राज्यघटनेने अनुसूचित जाती (SC) प्रवर्गासाठी काही विशेष सवलती आणि आरक्षण दिले आहे. मात्र, अलीकडच्या काळात 'धर्मांतर आणि आरक्षण' या विषयावर मोठी चर्चा सुरू आहे. "जर एखाद्या अनुसूचित जातीच्या व्यक्तीने आपला धर्म बदलला, तर त्याला मिळणारे आरक्षणाचे फायदे सुरू राहतील का?" यावर सर्वोच्च न्यायालयाने महत्त्वाची भूमिका स्पष्ट केली आहे.

​आजच्या या लेखात आपण धर्म बदलल्यास SC दर्जा का रद्द होतो? आणि याबाबत सुप्रीम कोर्टाचे काय नियम आहेत? याची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

​१. आरक्षणाचा मूळ नियम काय सांगतो? (Constitution Order 1950)

​भारतीय राज्यघटनेच्या 'The Constitution (Scheduled Castes) Order, 1950' नुसार, अनुसूचित जातीचा दर्जा केवळ अशाच व्यक्तींना दिला जाऊ शकतो जे खालील धर्मांचे पालन करतात:

1. ​हिंदू धर्म
2. ​शीख धर्म (१९५६ मध्ये समावेश)
3. ​बौद्ध धर्म (१९९० मध्ये समावेश)

​या कायद्यानुसार, जर एखादी व्यक्ती या तीन धर्मांव्यतिरिक्त इतर धर्म (उदा. इस्लाम किंवा ख्रिश्चन) स्वीकारत असेल, तर ती व्यक्ती अनुसूचित जातीच्या आरक्षणास पात्र राहत नाही.

​२. सर्वोच्च न्यायालयाचे स्पष्टीकरण (Supreme Court on SC Conversion)

​सुप्रीम कोर्टाने विविध याचिकांवरील सुनावणी दरम्यान असे स्पष्ट केले आहे की, अनुसूचित जातीचे आरक्षण हे 'अस्पृश्यता' आणि 'जातीभेद' या सामाजिक कुप्रथेमुळे दिले गेले होते.

• ​इस्लाम आणि ख्रिश्चन धर्माचा तर्क: सर्वोच्च न्यायालयाच्या मते, इस्लाम आणि ख्रिश्चन हे धर्म समतेवर आधारित आहेत. या धर्मांमध्ये जातीव्यवस्था किंवा अस्पृश्यता अस्तित्वात नाही (तात्विकदृष्ट्या). त्यामुळे, एकदा व्यक्तीने हे धर्म स्वीकारले की, तिचा 'अनुसूचित जाती' हा शिक्का आणि त्यासोबत मिळणारे फायदे संपुष्टात येतात.

​३. दलित ख्रिश्चन आणि दलित मुस्लिमांच्या मागणीचे काय?

​गेल्या अनेक वर्षांपासून 'दलित ख्रिश्चन' आणि 'दलित मुस्लिम' संघटना मागणी करत आहेत की, धर्मांतर केल्यानंतरही त्यांची सामाजिक परिस्थिती बदलत नाही, त्यामुळे त्यांनाही SC दर्जा मिळावा.

• ​रंगनाथ मिश्रा आयोग: या आयोगाने धर्मांतरित दलितांना आरक्षण देण्याची शिफारस केली होती.
• ​सध्याची स्थिती: केंद्र सरकारने या विषयावर अभ्यास करण्यासाठी माजी सरन्यायाधीश के.जी. बालकृष्णन यांच्या अध्यक्षतेखाली एक नवीन आयोग नेमला आहे. हा आयोग धर्मांतरित व्यक्तींना SC दर्जा द्यावा की नाही, यावर आपला अहवाल सादर करेल. तोपर्यंत जुना नियमच लागू राहील.

​४. कोणत्या सवलतींवर परिणाम होतो?

​जर एखाद्या SC व्यक्तीने ख्रिश्चन किंवा इस्लाम धर्म स्वीकारला, तर त्याला खालील सरकारी फायद्यांपासून वंचित राहावे लागते:

• ​राजकीय आरक्षण: लोकसभा किंवा विधानसभेतील राखीव जागांवर निवडणूक लढवता येत नाही.
• ​सरकारी नोकरी: SC कोट्यातून नोकरी मिळवण्याचा अधिकार संपतो.
• ​शिक्षण: शिष्यवृत्ती (Scholarship) आणि शैक्षणिक प्रवेशातील आरक्षण रद्द होते.
• ​अ‍ॅट्रॉसिटी कायदा: काही कायदेशीर संरक्षणे देखील बदलू शकतात.

​५. ओबीसी (OBC) दर्जावर काय परिणाम होतो?

​येथे एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे. जर एखादी व्यक्ती SC मधून धर्मांतर करून ख्रिश्चन किंवा मुस्लिम झाली, तर केंद्राच्या किंवा राज्याच्या नियमांनुसार तिला अनेकदा OBC (इतर मागासवर्गीय) प्रवर्गात समाविष्ट केले जाते. म्हणजेच, SC चा दर्जा जातो पण OBC म्हणून काही प्रमाणात आरक्षण मिळू शकते. मात्र, हे प्रत्येक राज्याच्या नियमावर अवलंबून असते.

​सध्याच्या कायदेशीर तरतुदींनुसार, हिंदू, शीख आणि बौद्ध धर्म सोडून इतर धर्म स्वीकारल्यास अनुसूचित जातीचा (SC) दर्जा कायद्याने टिकून राहत नाही. यावर सुप्रीम कोर्टात अद्याप काही याचिका प्रलंबित आहेत, मात्र जोपर्यंत संसदेत कायदा बदलला जात नाही किंवा कोर्टाचा नवा घटनापीठाचा निकाल येत नाही, तोपर्यंत जुनाच नियम लागू असेल.

​वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

​प्रश्न १: बौद्ध धर्म स्वीकारल्यास SC दर्जा राहतो का?

हो, १९९० च्या दुरुस्तीनंतर बौद्ध धर्म स्वीकारणाऱ्या व्यक्तींना अनुसूचित जातीचे सर्व फायदे मिळतात.

​प्रश्न २: धर्मांतर लपवून आरक्षण घेतल्यास काय होते?

जर कोणी धर्मांतर लपवून चुकीच्या पद्धतीने जातीचे प्रमाणपत्र वापरले, तर त्यावर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते आणि त्याची नोकरी किंवा पद रद्द केले जाऊ शकते.

​प्रश्न ३: धर्मांतरित व्यक्तीला पुन्हा मूळ धर्मात आल्यावर आरक्षण मिळते का?

काही विशेष प्रकरणांमध्ये, जर व्यक्तीने पुन्हा आपला मूळ धर्म स्वीकारला आणि समाजाने त्याला स्वीकारले, तर त्याला आरक्षणाचे फायदे मिळू शकतात, असे काही न्यायालयीन निकाल आहेत.

​आमच्या अधिक बातम्यांसाठी Mazaupdate.com ला भेट देत राहा आणि ही माहिती जास्तीत जास्त शेअर करा.