पत्नीच्या संपत्तीवर पतीचा हक्क: काय सांगतो कायदा?

 

पत्नीच्या संपत्तीवर पतीचा हक्क: काय सांगतो कायदा?

​भारतीय कायद्यानुसार, विशेषतः हिंदू उत्तराधिकार कायदा (Hindu Succession Act) आणि इतर वैयक्तिक कायद्यांनुसार, पती आणि पत्नीच्या मालमत्तेचे अधिकार स्पष्टपणे वेगळे आहेत.

​१. पत्नीची 'स्त्रीधन' किंवा स्वकष्टार्जित मालमत्ता

​जर एखाद्या पत्नीने स्वतःच्या कमाईतून मालमत्ता खरेदी केली असेल किंवा तिला तिच्या माहेरून लग्नावेळी भेटवस्तू (स्त्रीधन) मिळाल्या असतील, तर त्यावर तिचा पूर्ण आणि एकमेव अधिकार असतो.

• ​पतीचा हक्क: पत्नी जिवंत असेपर्यंत तिच्या स्वकष्टार्जित संपत्तीवर पती कोणताही कायदेशीर दावा करू शकत नाही. ती ती मालमत्ता विकू शकते, गहाण ठेवू शकते किंवा कोणालाही भेट देऊ शकते.

​२. पतीच्या निधनानंतरचा हक्क

​जर पत्नीचा मृत्यू झाला आणि तिने कोणतेही मृत्युपत्र (Will) केले नसेल, तर तिची संपत्ती तिच्या वारसांमध्ये विभागली जाते. यामध्ये प्रथम प्राधान्य पती आणि मुले यांना दिले जाते.

​३. घटस्फोटाच्या वेळी मालमत्तेची स्थिती

​अनेकांचा असा समज असतो की घटस्फोटाच्या वेळी पतीला पत्नीच्या मालमत्तेत हिस्सा मिळतो. पण प्रत्यक्षात:

• ​पत्नीच्या नावावर असलेल्या घराची किंवा जमिनीची मागणी पती करू शकत नाही.
• ​मात्र, जर पतीने सिद्ध केले की त्या मालमत्तेत त्याने आर्थिक गुंतवणूक केली आहे, तरच तो काही प्रमाणात दावा करू शकतो.

​कोर्टाच्या 'त्या' निर्णयाने खळबळ का उडाली?

​नुकत्याच काही उच्च न्यायालयांनी दिलेल्या निकालात असे स्पष्ट केले आहे की:

​"केवळ पती-पत्नीचे नाते आहे म्हणून पतीला पत्नीच्या खाजगी मालमत्तेवर ताबा मिळवण्याचा किंवा तिथे राहण्याचा अधिकार मिळत नाही, जर पत्नीची तशी इच्छा नसेल तर."

​काही प्रकरणांमध्ये कोर्टाने स्पष्ट केले की, जर घर पत्नीच्या नावावर असेल आणि कौटुंबिक वाद टोकाला गेले असतील, तर पत्नी पतीला घरातून बाहेर काढण्यासाठी कायदेशीर मागणी करू शकते. या निर्णयामुळे "घरावर केवळ पुरुषाची सत्ता असते" या मानसिकतेला मोठा धक्का बसला आहे.

​महत्त्वाचे मुद्दे: जे तुम्हाला माहित हवेत

परिस्थिती	पतीचा अधिकार
पत्नी जिवंत असताना	शून्य (तिच्या संमतीशिवाय)
पत्नीच्या मृत्यूनंतर (विना मृत्युपत्र)	समान वाटा (मुलांसोबत)
संयुक्त मालमत्ता (Joint Property)	गुंतवणुकीच्या प्रमाणात
वडिलोपार्जित संपत्ती	पतीचा कोणताही हक्क नाही

थोडक्यात सांगायचे तर, कायद्याच्या नजरेत पत्नी तिच्या मालमत्तेची 'Absolute Owner' (पूर्ण मालक) असते. पतीला तिच्या संपत्तीवर नैसर्गिक अधिकार मिळत नाही. त्यामुळे मालमत्तेचे व्यवहार करताना कागदपत्रे कोणाच्या नावावर आहेत, हे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

​टीप: ही माहिती सामान्य कायदेशीर माहितीवर आधारित आहे. विशिष्ट प्रकरणासाठी तज्ज्ञ वकिलाचा सल्ला घेणे नेहमीच योग्य ठरते.

​तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली? कमेंटमध्ये नक्की सांगा आणि आपल्या मित्रांसोबत शेअर करा!